Wanneer een reiziger ontdekt dat zijn TER voor de derde keer in een maand is geannuleerd, en hij het salaris van de CEO van de SNCF leert kennen, is de reactie vaak onmiddellijk. De controverse rond het salaris van de leidinggevende van het openbare spoorwegbedrijf ontstaat niet uit een abstract debat over rechtvaardigheid. Ze komt voort uit een waargenomen kloof tussen het dagelijks leven van reizigers, dat van de spoorwegmedewerkers, en de cijfers die circuleren op de loonstrook van de directeur.
Transformatie naar een naamloze vennootschap en salarisplafond van de CEO van SNCF
In 2020 is de SNCF een naamloze vennootschap met publieke middelen geworden. Deze statutenwijziging heeft het salaris van de CEO onder de aanbevelingen van de Afep-Medef-code voor corporate governance gebracht.
Aanvullende lectuur : Begrijp de essentiële rol van verpleegsters en hun verantwoordelijkheden in de gezondheidszorg
Concreet heeft de staat als aandeelhouder een indicatief plafond van ongeveer 450.000 euro bruto (vast plus variabel) ingesteld voor de grote leidinggevenden van openbare bedrijven. Dit kader brengt de situatie van de SNCF dichter bij die van EDF en La Poste, volgens een mededeling van de Rekenkamer aan de commissie voor Financiën van de Nationale Assemblee in december 2023.
Een gedetailleerde analyse van het salaris van de CEO van de SNCF op Autour 2 Moi plaatst deze bedragen in hun regelgevende context. De overstap naar de status van naamloze vennootschap heeft een ambiguïteit gecreëerd: de SNCF blijft gefinancierd door publiek geld, maar haar leidinggevende wordt betaald volgens schalen die geïnspireerd zijn door de private sector.
Verder lezen : Waarom een slotenmaker in Taninges inschakelen voor uw noodsituatie met een inbraakwerende deur?
Criteria voor variabele beloning: punctualiteit, kwaliteit van de service en financiële doelstellingen
Sinds 2023 is het variabele deel van de beloning van de CEO van de SNCF explicieter gekoppeld aan doelstellingen voor punctualiteit en kwaliteit van de service, en niet alleen aan interne financiële criteria zoals de nettowinst of de afbouw van schulden. Dit blijkt uit het jaarverslag SNCF SA 2023.
Deze evolutie is een reactie op een terugkerende kritiek: jarenlang kon een leidinggevende het volledige bedrag van zijn bonussen ontvangen, zelfs wanneer de vertragingen van TGV’s of TER’s zich opstapelden. De link tussen de prestaties zoals waargenomen door de reiziger en de beloning van de directeur bleef zwak.
We kunnen de criteria die nu in het spel zijn gedetailleerd opsommen:
- De punctualiteit van de treinen op de belangrijkste lijnen, gemeten over het hele netwerk en niet alleen op de TGV’s
- Indicatoren voor de kwaliteit van de service (informatie voor reizigers, netheid, percentage behandelde klachten)
- Traditionele financiële doelstellingen (productiviteit, beheersing van de schulden, geconsolideerde nettowinst)
De reacties hierover variëren: sommige vakbonden zijn van mening dat deze criteria nog steeds te gunstig zijn voor de leidinggevende, omdat de drempels voor het activeren van de bonussen niet in detail openbaar worden gemaakt.
Uitbesteding en loonkloof: het contrast dat de controverse voedt
De contestatie richt zich niet alleen op het bruto salaris. Sinds 2024 wordt ze ook gevoed door het contrast tussen het salaris van de CEO en de arbeidsomstandigheden van de onderaannemers van de SNCF. Catering aan boord, schoonmaak, beveiliging: deze taken, die historisch door spoorwegmedewerkers werden uitgevoerd, zijn in grote mate uitbesteed.
De werknemers van deze onderaannemers worden vaak betaald volgens het minimumloon of net iets daarboven. Herhaalde stakingen hebben bedrijven zoals Newrest of Onet getroffen, reguliere leveranciers van de SNCF. De vakbonden benadrukken dat de stijging van het salaris van de CEO samenvalt met deze massale uitbesteding.
De kritiek is specifiek: men vermindert de loonkosten door functies uit de status van spoorwegmedewerker te halen, terwijl men een hoog salaris voor de leidinggevenden handhaaft. Voor een schoonmaker die aan boord van een TGV werkt zonder te profiteren van het SNCF-regime, wordt het verschil met het salaris van de CEO een symbool.
Een schaarseffect dat moeilijk publiekelijk te rechtvaardigen is
Het openbare bedrijf maakt aanzienlijke winsten (Jean-Pierre Farandou noemde een resultaat van 1,3 miljard euro in een context van debat over de financiering van de pensioenregeling voor spoorwegmedewerkers). Deze winst maakt het moeilijker om extreme loonkloof te rechtvaardigen tegenover de publieke opinie.
Wanneer een openbaar bedrijf comfortabele marges genereert terwijl het massaal gebruikmaakt van uitbesteding tegen het minimumloon, kristalliseert de beloning van de leidinggevende de spanningen. Het debat gaat dan verder dan alleen de persoon van de CEO en stelt de governance van openbare bedrijven in het algemeen ter discussie.
Vergelijking met leidinggevenden in de publieke sector: EDF, La Poste en ministers
De controverse wint aan intensiteit zodra we vergelijken. Het salarisplafond dat door de staat is ingesteld voor leidinggevenden van openbare bedrijven geldt ook voor EDF en La Poste. In de praktijk blijven de bedragen dicht bij elkaar, maar het is de SNCF die de media-aandacht trekt, omdat elke reiziger een directe ervaring heeft met de spoorwegdienst.
De andere vergelijking die systematisch terugkomt, betreft het salaris van een minister. Jean-Pierre Farandou, die minister van Werk is geworden, zag zijn salaris met drie verlaagd toen hij de leiding van de SNCF verliet. Deze overgang van privé naar publiek naar politiek heeft de kloof nog zichtbaarder gemaakt.
De elementen die deze vergelijking voeden:
- Een CEO van een openbaar bedrijf verdient meerdere keren het salaris van een minister, terwijl beiden verantwoordelijkheden hebben die verband houden met het algemeen belang
- De voordelen in natura (functioneel huisvesting, voertuig, representatiekosten) worden aan het bruto salaris toegevoegd zonder altijd in de gepubliceerde cijfers te verschijnen
- De variabele bonussen kunnen een aanzienlijk deel van de totale beloning uitmaken, wat de vergelijkingen op basis van alleen het vaste salaris misleidend maakt
Het gewicht van de publieke status in de perceptie
Een CEO van de CAC 40 die meerdere miljoenen euro’s verdient, roept minder reacties op dan een leidinggevende van een openbaar bedrijf die vier of vijf keer minder verdient. De reden ligt in de financiering: de SNCF ontvangt publieke subsidies, en haar reizigers betalen voor een dienst die soms als verslechterd wordt ervaren. De link tussen belastinggeld en de beloning van de leidinggevende maakt elke euro meer onderhevig aan controle.
De controverse rond de beloning van de CEO van de SNCF is niet alleen een kwestie van een bedrag. Ze weerspiegelt een structurele spanning tussen de marklogica die wordt toegepast op een openbaar bedrijf en de verwachtingen van publieke dienstverlening die door reizigers en spoorwegmedewerkers worden gedragen. Het verschil tussen de beloning aan de top en de arbeidsomstandigheden aan de basis blijft een van de meest gevolgde indicatoren door vakbonden, parlementariërs en de media.